Къахетачу, Къинхетамечу АллахIан цIарца!

Хастам бу Iаламийн Дела волчу АллахIана!

АллахIан (СубхьанахIу ва ТаIала) къинхетам а, маршо а хуьлда массо а муджахIидийн баьчча волчу Мухьаммадана, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а, Къематде даллалц цунна тIаьхьа мел хIиттиначарна а!  Цул тIаьхьа…

Аса декъалбо берриге бусалба нах Iийдул-Адхьа (ГIурба) дезчу деношца! Маршаллин а, декъалдаран а къаьсттина долу дешнаш, АллахIан (СТ) Дош лакхадаккха а, низам, нийсо юхаметтахIотто а Iалашо йолуш, Iаламийн Делан Нийсачу новкъахь – ЖихIадехь тIемаш беш болчу муджахIидашка кховдадо аса.

Иштта маршаллин а, декъалдаран а дешнаш дIакховдадо аса, шайн таронашка хьаьжжина, АллахIан тIемалошна гIо деш мел болучаьрьга а – даьхница, гIуллакхца, дашца, доIица.

Кавказан муджахIидаша шо хьалха, Дала базбина баийтинчу Рамадан (Мархин) баттахь, Исламан Пачхьалкх – Кавказ Имарат дIа а кхайкхийна, къаьсттина чIогIа лараме гIулч яьккхина шайн дахарехь.

«Ла илахIа иллаллахI» боху байракх хьала а аййина, АллахIан (СТ) ШариIате а кхайкхина, Кавказан муджахIидаша, кхеташ а болуш, къайлаха а доцуш, дIакхайкхийна шаьш ТIагIутан декъах цахилар а, массо а харц деланаш юхутухуш хилар а. И бахьана долуш, муджахIидаша тешарний, цатешарний юккъехула сиз хьаькхна.

Iакъидин хаттарехь кхеташ хиларан йист яьллачул тIаьхьа, дерриге а шен-шен метта дIахIоьттира: схьаехира туьтмIаьжигаш, Iораелира дукхаха йолчу бехказлонийн харцо, гучубевлира мунепикъаш, билгалбевлира АллахIан (СТ) догцIена лаьш.

АллахI (СТ) воцучуьнгахь цхьаьнггахь а гIора а, ницкъ а бац! Цунна бен тIе ца тевжа вай, Цунна бен Iибадат ца до вай, Цуьнга бен гIо а ца доьху вай!

АллахIе (СТ) доьху аса: Бакъдолчунний, харцдолчунний юккъехь дIабоьдуш болчу юкъарчу тIеман хIокху халачу заманахь, тешаш болчу божаршна а, зударшна а Цо сатохар а, къарцадалар а далар. Ткъа сатухучарна хиндолу совгIат – Ялсамани ю, инша АллахI!

Iийдул-Адхьа а, АллахIан (СТ) ЦIенна тIе хьаьждаран деза денош а – цхьа гIурба деран а, Iибадат даран а хан хилла ца Iа, Къематдийнахь жоп доьхург хилар дагадоьуьйтуш хан а ю и.

Вайх хIораммо а ша-шена хьалха жоп дала деза: кийча вуй хьо Къематденна дуьхьалваха, хIун кечамаш бина ахьа Сийлахь-доккхачу Бекхамъэцаран Денна? Оцу Дийнахь я кIентарша а, я хьоло а гIо дер дац, я лардархой а, я юкъалеларш а хир бац, АллахIан (СТ) динца мостагIалла лелочу курочу нехан бехказлонаш тIе а оьцур яц.

Исламний, копарний, Бакъдолчунний, харцдолчунний юккъера тIом – Iаламийн Делехь сийлахьалла лоьхучу, Цуьнан резахиларе гIертачу АллахIан (СТ) догцIенчу лаьшний, лаьтта тIехь телхина хIуманаш даржочу, копарехь сийлахьалла лоьхучу, АллахIан (СТ) мостагIий резахиларе гIертачу адамашний юккъера тIом бу.

Бусалба Уммат хьаште ду ЖихIаде – гIелонах а, баланах а хьалхадала, Исламан сийлахьалла юхаметтахIотто, Iазапхошна а, зуламхошна а таIзар дан, Iаламийн Делан къинхетам а, адамашна кIелхьарадовлар а долчу ШариIате йолу бакъо юхаерзо.

Делахь-хIета, кIадо а ца еш, къийсам латтабе – АллахIан (СТ) омра кхочуш хиллалц, Цо вайний, вайн мостагIашний юккъехь кхиэл яллалц!

Вай доIанаш до АллахIе (СТ) – Цуьнан новкъара тиларшка ма дахийта бохуш, собаре хилар ло бохуш, иман чIагIде бохуш, иймансизан халкъана дуьхьал гIоде бохуш.

АллахI Воккха ву!

Кавказ Имаратан Амир Докка Абу-Iусман

(Кхайкхам гочбина оьрсийн маттера)

Бух – «Векалат Имарата Кавказ»

«Нохчийн Зама» (10.12.2008 18:15)

Хастам бо вай АллахIана, дуьне а, эхарт а, цу шинне чохь дерг а кхоллина волчунна, цаьршинан а, цу шинна чохь долчуьнан а эла волчунна.

АллахIера уггар деза салават а, салам а хуьлда Цо Шена хаьржина волчу Цуьнан элчанна, Цуьнан пайхамарна, Цо кхоьллинчу массо хIуманал а веза волчу Мухьаммадна, цул тIаьхьа цуьнан охIлунна а, цуьнан асхьабашна а.

Эхартах тешар бусалба динан кхаа декъах цхьанан декъан цхьа бIогIам бу. Бусалба дин кхо хIума ду: Ийман, Ислам, Ихьсан. Оцу кхааннах цхьанан декъан – Ийманан – бIогIам (рукн) бу эхартах тешар. Делан Элчане – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Джабраил-малийко Ийманах лаьцна хаьттича, цо жоп делла: «Ийман – иза хьо тешар ду АллахIах а, Цуьнан малийкех а, Цуьнан жайнех а, Цуьнан элчанех а, тIаьххьарчу дийнах а (къемат дийнах, эхартах), Делан кхелах (билгалдаккхарх) а – дикачух а, вочух а».[1] Кхечу ривайатехь деана: «…иза хьо тешар ду АллахIах а, Цуьнан малийкех а, Цуьнан жайнех а, Цунна хьалха хIуттур хиларх а, Цуьнан элчанех а, хьо денвийр хиларх тешар а».[2]

Эхартах билггал тешарца куц тоьхна а ду АллахIа, Шех кхоьруш болчеран куцош довзуьйтуш, уьш Шегара долчу нийсачу куьйгаллий тIехь бу аьлла, уьш декъал хир берш а бу аьлла: ×Алиф Лам Мим. ХIара жайна (Къуръан) шеко йоцуш куьйгалла ду кхоьруш болчарна (АллахIах). Къайлах долчунах теша а тешаш а, дан ма-дезза ламаз а деш, Оха шайна деллачу рицкъанах сагIа а луш болчарна. Хьуна тIедоссийначух а, хьол хьалха доссийначух а теша а тешаш, эхартах билггал теша а тешаш болчарна. Уьш бу шайн Делера долчу нийсачу куьйгаллийна тIехь берш, уьш бу декъал хилларшØ.[3]

Бусалба динан кхетамашна юкъахь коьрта а, маьIне а, галваьлча керстаналла дан кхераме а болчу бухера кхаа кхетамах цхьаъ бу эхартах тешаран кхетам.[4] Цу кхетам тIехь галвалар керстаналлийна а, динах вохарна а тIевуьгуш ду. Iелам-наха иза коьрта, бухера кхаа кхетамах цхьаъ лараран бахьана цунах лаьцна Къуръанан айаташ а, суннатан хьадисащ а вуно дукха хилар ду, иза бакъ ца дийриш керста буй хоуьйтуш долу а, уьш тилар чохь буй хоуьйтуш долу а.

Эхартах тешар массо элчанийн а, пайхамарийн а кхетам хилла бу, Къуръан тIера дуккха а айаташа ма-дийццара. Массо а умматийн барт хилла а бу, эхартах тешарна тIехь. Делахь а, цкъацкъа, цхьацца умматашна а, къаьмнашна а юкъахь бовлуш хилла – хIинца а бовла а бовлу – кхетам галбоккху нах, харц кхетам кхуллу нах, нийсонна тIера бовлу нах. Эхартах тешар а юкъара ца даьлла оцу дуьненан Iадатана. Жуьгтийн дин лелочарна юкъахь хилла эхарт харц дийриш, «садýкъхойн» тоба хилла иза, Iийса-пайхамарца – Делера салам хуьлда цунна – къийсам а латтийна цара цу хаттар тIехь. Грекойн къомах болчу философашна юкъахь а хилла, йа эхартан дахар бухера дуьйна харц дийриш, йа цуьнан куц-кеп тIехь галбевлларш. Iийса-пайхамаран – Делера салам хуьлда цунна – дин лелош ду шаьш бохучу керста-нахана юкъахь а бевлла эхартан дахар синна бен хир дац бохурш. Мухьаммад-пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – АллахIа бусалба дин делча, цуьнан заманахь а хилла АллахI воцучунна, йа Цуьнца цхьаьна кхечунна Iибадат дийриш, эхартан дахар бакъ ца деш. Цул тIаьхьа а, зама дIа мел йоьду, карлабуьйлуш хилла нийсачунна тIера харцонга бирзина кхетам а, цуьнца лелан нах а. Оцу бахьанашна, бусалба динан Iелам-наха къаьсттина тидам тIебахийтина эхартах тешаран кхетамна, нийсаниг дIа а гойтуш, харц дерг нис а деш. Цхьаболчу Iелам-наха къаьсттина жайнаш яздина цунах лаьцна, вукхара шайн жайнашкахь доккха дакъа делла цунна, вукхара кхидолу хаттарш санна хьахийна иза, хIорамма а шен хьоле а, хьаште а хьаьжжина.

Иштта, эхартан дахарх лаьцна динчу хаттарна хаттарна жоп луш, Къуръан тIера айаташца а, суннатера хьадисашца а, бусалба динан Iелам-нехан дешнашца а довзийта хьовсур ду нийса кхетам а, нийса тешар а муха хила деза, Къуръанаца а, суннатца а догIуш ма-дарра. Къуръанаца а, суннатца а иза довзар хIунда дужу вайна тIе? Иза тIедужу, цхьана агIор иза динан хаттар долу дела, ткъа динан хаттар динан баххашкара бен ма-дарра девзийла яц; вукху агIор а иза тIедужу эхартан хаттар къайлах долчух тешаран хаттар долу дела, ткъа вайна гуш-девзаш доцу къайлах долчуьнан хаттарш довзаран цхьаъ бен бац – иза девзаш волчо иза дийцар. Ткъа, къайлах дерг девзаш верг АллахI бен вац – Цо ца хаийтинехьара вайна хуур а дацара ялсамани юй а, жоьжахати юй а – Цо бохург довза вайна ши некъ бен бац: Цо доссийна Къуръан а, Цо хаьржинчу Элчанан Мухьаммадан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьадисаш а.

Кхузахь, эхартан дахарх лаьцна вай юьйцур ерг хаттар юкъахь еана цхьа агIо бен яц, цундела, кхин а чулацаме иза довза луург хьажа веза «Ийманан арканаш» жайни юкъара «ТIаьххьарчу дийнах тешар» цIе йолче дакъане.

Хаттар:

Ассаламу Iалайкум ва рахьматуллахI! Iийса Масихье Делан салам цунна хиттина беллачара денбича, масийттозза марехь хилла зуда хьаьнца хир ю бохуш. Амма цо аьлларг Мухьаммадан Делан салам ва маршал цунна ду аьлла ч1аг1дина хьадисашца ва асхьабин аларшца а ца дог1у. Цо аьлла беллачера г1аьттича маре а цхьа а ца воьду ва зуда а цхьаммо ца яла йо. Цундела сан цхьа хаттар дара цу хьокъехь. Къияматал дехьа долу дахар хилар а идеале характер йолуш дуй-те, материале а йоцуш? Материале дахар вайна ма хаъар кIордош а ма хуьлу? Хьалххе баркалла Олхазарна.

Эхартан дахар: «Идеале» йа «материале»? – download

[1] Бухари, Муслим.

[2] Бухари.

[3] Сурат «Ал-Бакъарат» 1-5 айаташ.

[4] «Файсалут-ТафрикъахI», 61-62, Имам ГIазалий.

Милцой МуджахIидан дегIан чалхана гонаха хьийза, цунна мийраш а детташ, шеташ а етташ… Цуьнан дерриге а дегI даьндаргаша цистина ду, цаца санна. ЦIийх а, хоттах а юьзна йолу месаш вовшахлетта ю. Аьтту куьг хIоьттина лаьттачу хина чохь ду, ткъа аьрруниг цхьа къинхетамза чуьрадаьккхина ду. Цунна гонаха хьийзаш йолу и гIаддайна, боьха, телхина хIуманаш кхеташ яц, и 17 шо бен доцу кIант шайл массарел а нуьцкъаха хилла хиларх, цара иза эшийна цахиларх – цо толам баькхина хIокху тIеман тасадаларехь, хIинца цаьрга хьоьжуш Iаш ву иза, вела а къежаш ШахIидан беларца. Иза хIинцале шен бакъ йолчу хIусамехь ву – ша оццул сатийсина хилла йолчу, ша оццул цхьаьнакхета хьаьгна хилла йолчу Ялсаманехь, Дала мукъалахь.

Тергам беш гучудолу, гIазкхийн салтий а, эпсарш а, стенна делахь а, нохчийн милцой санна баккхийбеш хьийзаш цахилар. Мелхо а, оцу къоначу гIоразчу салтийн яххьаш тIехь гуш бу кхерам а, оцу меттера бIаьрго ма-лоццу сихха ведда дIаваха болу лаам а. Лаьш лаьш бу, цаьргара хIун доккхур ду. Маса шо ду уьш, лууш а, ца лууш а, бежанаш санна, Нохчийчу лоьхку, кхузахь конституцин низам дIахIотто деза бохуш. БIаьхой аьлча а, цхьа декъаза тIаьхье ю, нохчашца болчу шина тIамехь хIаллакйойтуш йолу.

Оцу хенахь цец-акъ а бевлла лаьттачу нехан тобанна юккъехь гIовгIа елира. Адамаш, меллаша, лардеш, юьстах а туьттуш, бехк цабиллар а доьхуш, тобанах чекхйолуш яра 38-39 шо хир долуш йолу зуда, шен юьхьа тIехь гIийла елакъажар а долуш. Цунна тIехь гурахь а, Iай а лелош йолу йовха куртук ю, кога юьйхина лохий кIажаш долу эткаш ю, коьртахь тIехьа дихкина доккха йовлахь ду, цхьа а мас ца гуш. Хаза юьхь-сибат долуш, товш нохчийн зуда ю иза. КIедачу, зударийн боларца, сих а ца луш, хIоьттина лаьттачу хишна го а тосуш, нехан тобанах дIа а къаьстина, жIуга а йина, салтий а, милцой а лаьтташ болчу агIор дIайоьдуш ю иза. Гонахарчаьрга дIа хьожуш а яц иза, цуьнан бIаьргаш – ненан йист йоцу, кIеда-мерза хьажар долу бIаьргаш – лаьттахь Iуьллуш волчу кIантана тIедоьгIна ду. Иза цуьнан воккхаха волу кIант ву – цуьнан Мохьмад, шех массара а хьостуш Мага олуш хилла волу.

Дуьххьара иза гира нохчийн милцочунна, тIаккха цхьа вон тIечевхира иза цунна:

«Ахьа хIун до?! Яло, дIаяла хIоккхера, боьха хIума! Со хьоьга ца лоь! Кхин ког бакхал, хьо майра а йолуш!».

Цеце хьажарца цуьнах бIаьрг а тоьхна, кхин саца ца соцуш дIайоьдура иза, хьалха санна гIийла ела а къежаш. ГIазкхийн агIонгахьара цхьа а тIе ца чевхира зудчунна. Уьш, сакх а бевлла, цуьнга хьоьжуш лаьтташ бара. Нохчийн милцой а дIатийра, стенна делахь а, кхин дIа зудчо хIун до хьовсуш. Нехан тоба а дIатийра, хIинца хIун хир ду-теша бохуш, ладоьгIуш… Нана, кIантана тIе а яхана, цунна уллохь шен когийн баххьаш тIе охьалахъелира.

Тобанера буламе хьал чIагIлуш дара, цIеххьана зударийн белхар иккхира:

«Вай, мисканиг хьо-яI, цуьнан нана ю-кха иза! Ва дакъаза ма яла хьо! Дала собар лойла хьуна!».

Амма Нана цхьа а хезаш яцара. КIеда-мерзаллица шен кIентан юьхьа тIе хьоьжуш яра иза. Цуьнан юьхьа тIера месаш – цуьнан и хаза Iаьржа месаш – дIахьаькхира цо. Мосазза къовсаелира иза цуьнца, дIаяха уьш бохуш, дехарш деш.

«Мохьмад, кхин дIа ца ехи-кх ахьа уьш. Ма айхьа аьллачунна тIера волур волуш вац-кха хьо», – элира цо ша-шега.

Нанна дагадеара, кIант даима а вухахьара, аьрха хилар, ватIийна ваьккхина шен да – иштта кура а, вухахьара а, сабIаьрзе а. Иза хьалхарчу тIамехь вийна. Ша меттаеъча, кIентан бIаьргаш дIакъевлира нанас, юха цуьнан куьйгаш дIанисдира цо, некхан вазана тIе а дохкуш. ТIаккха шен дагахь, хиллачух хIинца а дIоггара кхеташ а йоцуш, элира цо:

«Тахана шийла ю-кха вайна, ма мегар вац хьо. Хьо шело лалуш а ма вац».

Верриге а вохийна, цIийх вуьзна волу цуьнан кIант, балдаш тIехь велакъажар а долуш, Iуьллуш вара шен нанна хьалха. Мел тамашена ду: цхьана а хIуманан ницкъ ца кхаьчна-кх цуьнан юьхьа тIера велакъажар дIадаккха – шена дуьхьал хIара цкъа а латта ца елла долу и хаза велакъажар. Оцу тIехь шен нана кIеда хилар хууш волчу Мохьмада даима а пайда оьцура цуьнах, нагахь санна иза бертаяло езаш меттиг нисъелча.

«Сан жима кIант, ма хьалхе воккха хили-кх хьо…».

Нана халагIаьттира, юха а хьаьжна, шен бIаьргаш нохчийн милцошна тIехь сацийра цо, цаьрга цхьа а дош ца олуш. Юха салташка а хьаьжна, меллаша элира цо: «АлхьамдулиллахI». ТIаккха елакъажарца, гIазкхийн эпсарна тIе а йирзина, хаьттира цо:

«Догдахийла юй сан кIант дIавига? Шу хIинца кхера ца оьшу кхуьнах. ХIара кхузара геннахь ву».

Эпсарал хьалха а иккхина, цхьана милцочо жоп делира:

«Мегар дац, оха кхеллеш тIе дIакхуссур ду хIара хьан жIаьлин кIеза!» – юха, ша аьллачух там а хилла, кIаж а вахана, велавелира иза.

Нохчо цхьа кIоршаме юха а озош, оцу зудчун доьналло а, цо ша-шен сий лардаро а цецваьккхинчу эпсаро элира:

«ХIаъ, дера мегар ду. ДIавига ахьа иза».

Шен кIантана тIе охьа а таьIна, Нанас гIийлла элира:

«Мохьмад, со-о ларор яц со. Хьан деваша а валош, схьайогIу хьуна со. Суна къинтIера ваьллахь!».

Юххера эвла йолчу агIор генаяьлла дIайоьдуш яра МуджахIидан Нана, ткъа эпсар, мотт сецна стаг санна, цунна тIаьхьа а хьоьжуш лаьттира, иза къайла яллалц, ойла а еш:

«Со кхета, нохчий кура а, къарлур боцуш а хIунда бу. Ишттачу нанойх иштта болу къонахий бен бовлийла а дац!».

Асадулла

(Гочдина оьрсийн маттера)

Бух – «Поэзия Джихада»

«Нохчийн Зама»

Мурад вина 1981-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь (ЖовхIар-ГIалахь), хIетахь Веданан (хIинца Шелан) кIоштан ЭгIаштIе юьртара схьаваьллачу Юсупхаджиев Iисан доьзалехь. Оьрсийн-нохчийн шолгIа тIом болабеллачу дийнахь дуьйнна, муджахIидийн могIаршка а хIоьттина, АллахIан новкъахь ЖихIад деш вара Мурад.

Массарна а ца хаьа, Юсупхаджиев Мурад шен 21 шара чохь, похIма долу Амир хилла ца Iаш, тIекхиаме яздан волалун поэт а хилар.

Мурад оьрсийн маттахь язъеш вара. Цуьнан цхьайолу байташ, иза декъала хиллачул тIаьхьа, 2003-чу шарахь араяьллачу «Керстанан къизалла» цIе йолчу гуламна юкъаяхана.

Лахахь ялийна ши байт нохчийн матте яьккхина Кавказехь вевзаш волчу поэта Алканов Билала.

* * * * * *

Со Делан Iарша кIел дIагIур ву сатесча арахь,

Къобалдеш азаллехь яздинчу йозанан хьаьрк.

Вайн хилла марзонаш нагахь шаьш цхьажимма ларахь,

Со лоьхуш, Iесачу дуьнене ма бетта бIаьрг…

МостагIчо гатбинчу гуонехь а лоьху ас толам,

Шекдоцу сайн са со иманца лийчадеш ву:

Мел вуно хаза бу ШахIидан лийрбоцу кхоллам,

Ткъа дийна воллушехь стаг валар мел ирча ду!
КъорIан
АллахIа доссийна стиглара Йоза,

И хаза КъорIан цIе тиллина цунна.

Вай гIерта цуьнцанна вайн хиндерг оза,

Хастам беш и вайна Доссийначунна!

Цу тIера сураташ доьшуш верг, теша, -

Карор ву ДжихIадан нийсачу новкъахь!

Цу новкъа воьдуш верг иманан шовкъахь —

АллахIа вуьгур ву Пирдовсан беша!

(Оьрсийн маттера гочйинарг – Билал Алканов)

Бух: «Нохчийн Зама»

[Муъма нехан Амира] Iумар ибн ал-ХаттIаба [бусалба эскаран буьйранче] СаIд ибн Абу Ваккъасе аьлла:

«Аса омра до хьоьга а, хьан нахе а: шайн къинойх алсам кхералаш мостагIчул а. ХIунда аьлча эскарийн къинош кхераме ду царна шайн мостагIчул а. Бусалба наха толамаш боху, мостагIий АллахIана хьалха къинош долуш хилар бахьана долуш. Нагахь санна иза иштта дацахьара, вайга уьш эшалур бацара, хIунда аьлча вай кIезиг ду царел, вайн герз а дац цераниг санна. Нагахь санна вай къиношца цаьрца дIанислахь, церан ницкь сов хир бу вайчул. Вай-м уьш вешан дикаллица эшабой, ницкъаца а ца эшош.

ДIахаийла шуна: шуьца гIазотехь АллахIан малекаш хир ду шуна, аша деш дерг хууш долу. Эхь хеталаш царех. Къинош ма летаделаш, АллахIан новкъахь а долуш. Ма алалаш: «Тхан мостагI тхоьл вон ву, цо тхуна тIехь толам боккхур бац». Цкъацкъа цхьана халкъана дола деш кхин халкъ хуьлу шуна, цул а вон долу, жуьгташна тIехь текъамхоша куьйгалла дина ма-хиллара, цара АллахI оьгIазвахийтича.

АллахIе гIо дехалаш шайн духахьараллина дуьхьал, шаьш мостагIашна тIехь толам ма-беххара. КIеда-мерза хилалахь бусалбанашца гIазоташкахь. ХIора кIиранах садаIа цхьа де лолахь. Шаьш барташ биначу, цигахь шайн ларбийриш болчу ярташна гено хилалахь. Уггаре тешаме, иман долу нах боцурш, кхин стаг ма вахийталахь цига. МостагIчунна тIехь толам баккхархьама, шаьш барташ бинчу адамашна тIехь харцонаш ма магийталахь. МостагIчун лаьтта тIе ваьлча, талламхой бахийталахь, хьал довзархьама. Хьайна юххехь меттигера нах латтабелахь, хьайна тешаме а болуш, хьо царех тешаш а волуш болу. ХIунда аьлча аьшпашбуттучух хила пайда бац хьуна, наггахь цо бакъдерг дийцахь а. Iехорго хьуна зенна талламаш бо, хьуна пайденна а ца беш.

Кест-кеста хьалхелелош йолу тобанаш дIаяхийталахь. Ишттачу тобанашна хьекъале, зийна болу нах харжалахь. Уггаре тоьлуш йолу говраш лолахь царна. Хьайн безам берш ма харжалахь цига. Тобанаш кхераме хилар гуш долчу меттигашка ма яхийталахь. Меттиг а, меттигера бахархой а бовзалахь. Нагахь санна мостагI гахь, дерриге эскар, ерриге тобанаш схьагулъелахь. Хьайн берриге ницкъ схьагулбелахь. Хьакхадаларан тIом дIа ма болабелахь, хьо и база ца ваьлла бен. МостагIчун ледаралла гахь, тIетохалахь цига. МостагIчуьнца, иза хьайца ма-хиллара, хилалахь. Леррина ларделахь хьайн эскар. Ларлуш хилалахь, буса тIелатар ца дайтархьама. Йийсархо дIа ма вахийталахь, цуьнан корта а ца боккхуш, АллахIан мостагIий а, хьайн мостагIий а кхерийтархьама.

АллахI гIолоцург ву хьуна а, хьоьца болучарна а. АллахI мостагIчунна тIехь толам луш верг ву, шега гIо доьхург а ву И».

(Гочдина оьрсийн маттера)

Бух – «Guraba.wordpress.com»

«Нохчийн Зама»

* * * * * *

Шелан декъан Амир

АIузубиллахIи минашшайтIаниррожийм. БисмиллахIиррохьманиррохьийм.

«Ассаламу Iалайкум» аьлла, салам-маршаллица хIара тхайн доIа-весет а, хабар а дIадоладо оха, инша АллахI.

ХIара тхан вовшахкхетар, инша АллахI, оцу арахь болучара кегош кIур болу дела… Бусалба нехан, муджахIидийн Амира Доккас Эмираташ дIакхайкхийча – цунна реза боцуш, и хабарш дIаъ-схьаъ дуьйладелла дела… МуджахIидаш цунна тIаьхьахIиттина а бац, цуьнга ладугIуш а бац, доцца аьлча, цунна тIаьхьахIоьттина ницкъ а бац боху дела… Инша АллахI, и бакъ доций дIахаийта… [Малхабелан фронтан] Шелан, АтагIан, Органан – кхаа секторан амираш а, наибаш а кхузахь вовшахкхетта бу.

Инша АллахI, оцу тхайн Амирана Доккина – иза АллахIан некъ дIакхоьхьуш мел ву, Делан дош дIакхоьхьуш мел ву, хIокху ЖихIадан новкъахь мел ву, цунна муьтIахь а ду, цунна байIат деш а ду, инша АллахI. Иза хIокху новкъара галвер ву аьлла а ца хета суна, я галваьлла цуьнгара даьлла цхьа хIуммаъ дац.

Цо нисса а дина и дIакхайкхор – хьалххе дан дезаш дара аьлла а хета тхуна и. Амма АллахIана дика хуур ду – цо шен хенна дина и. ХIунда аьлча ДегIастанехь болу муджахIидаш, ГIалгIайчохь, ГIебартойчохь, Чергазийчохь, Абхазехь, ХIирийчохь берш – массанхьа а болу муджахIидаш (Кавказехь массанхьа а бу муджахIидаш, Краснодаре дIакхаччалц) – уьш Нохчийчоьнна, нохчашна, Ичкерина шайн синош дIа а луш, лелар бац. Цундела тхан Амиро хIара нисса дина а ду, тхо цунна чIогIа реза а ду. Инша АллахI, тхайна чохь синош мел ду, цунна тIаьхьа а хIиттина, тхайн синош дIадала кийча а ду – иза Делан новкъахь мел ву, инша АллахI.

Наха дуьйцург, ЗакаевгIара юьйцуш йолу и къамелаш, вукхара юьйцурш – уьш цхьа а бакъ дац шуна. ХIинца шуна шайна а гур ду шуна хIара – массанхьара а муджахIидаш бист хуьлуш. Тхо Доккина муьтIахь а ду шуна, иза тхуна муьтIахь а ву шуна. Тхоьх дага а волуш, массарех дага а волуш цо и хIума дина а ду шуна.

Иштта хIуманаш ду.

И къамелаш дечаьрга – и шайн пхьагалийн спектаклаш Iадда а йитий, эрна нах Iехо а ца гIерташ… Доцца аьлча, шу шаьш-шаьш Iехо гIерташ ду. Шуна шайна а хаьа хIокху цIахь шайн я ницкъ боций а, я хIуммаъ йоций а – Ахьмаде а, кхечаьрга а боху аса. Шайн Бакох йолу и жамаIаташ – уьш цигахь йита мегар ду шуна. ХIара пхьагалийн спектаклаш а хIиттош, нах Iеха а ма бе.

Тхан Амир Делан новкъахь а ву, тхо цунна муьтIахь а ду, байIат деш а ду, инша АллахI.

АллахIу Акбар!

* * * * * *

АтагIан декъан Амиран наиб

АIузубиллахIи минашшайтIаниррожийм. БисмиллахIиррохьманиррохьийм. АлхьамдуллахIи вахьдахIу вассолату вассаламу Iала малана джабада. Ассаламу Iалайкум ва рахьматуллахIи ва баракатухIу.

Салам-маршалла ду дуьнен тIехь массаьрга а – тхоьх дог мел лозучуьрга! Тхуна дIахахаийта лаьа массаьрга а – тхоьх дог лозучаьрга а, тхуна дуьхьал болучаьрга а: оха къобалдеш ду тхан Амира – Кавказ Имаратан Амира – Докка Умаровс дина дIакхайкхор. Тхо цунна реза а ду, оцу тIехь чекхдевр долуш а ду.

Цхьаболу муджахIидаш Докка Умаровна муьтIахь а бац, Кавказ Имаратан хьокъехь хиллачу сацамна реза а бац бохуш, эладитанаш даржош болучаьрга дIахаийта луур дара, нагахь санна уьш тхоьга ладугIуш а, хьовсуш а белахь. ХIан-хIа, иштта дац иза. Тхо массо а муьтIахь ду Докка Умаровна, иза тхан Амир – Кавказ Имаратан Амир – ву!

Нохчийчуьра, ДегIастанара, ГIебартойн-Балкхаройчуьра, ХIирийчуьра, ГIалгIайчуьра, ерриге а Кавказера муджахIидаш муьтIахь бу Докка Умаровна.

Арахь болучарех цхьаболчара эрна хабарш дуьйцу, нах Iехон гIерташ. Тхо Закаевца а я кхечуьнца а дац, Ичкерин агIо йолуш. Тхо парламентан дуьхьа ЖихIад деш дац. Тхан Iалашо – АллахIан дуьхьа АллахIан мостагIашна дуьхьал ЖихIад дар ю. И Iалашо къобалъеш верг – тхан ваша ву, цунна дуьхьал верг – иза тхан мостагI ву. Инша АллахI, оцу тIехь чекхдевр долуш а ду тхо.

Инша АллахI, оха кхузара массаьрга а дIахоуьйту: тхо тхайн Амирана Докка Умаровна байIат дина а ду, цунна муьтIахь а ду, кхийолу фронташ а, секторш а санна. Иза чекхдовллалц тхан Амир ву, цуьнан некъ – тхан некъ бу.

Вассаламу Iалайкум ва рахьматуллахIи ва баракатухIу.

* * * * * *

МахкатIера Амир

АIузубиллахIи минашшайтIаниррожийм. БисмиллахIиррохьманиррохьийм. Вассолату вассалам Iала расулуллахI ва Iала али ва асхьабихIи аджмаIин.

«Ассаламу Iалайкум» аьлла, салам-маршалла ду массо а бусалба нахе. АлхьамдулиллахI, хастам бу АллахIана – хIара ЖихIад вайна даларна а, хIокху новкъа вай хIитторна а.

Цхьацца арахь хезаш долу къамелаш… Оцу арахь болучарна дIахазийта вовшахкхетта ду тхо, Дала мукъалахь.

АлхьамдулиллахI, Докка Делан новкъахь мел ву, Делан дуьхьа ЖихIад деш мел ву тхо цунна муьтIахь а ду, Дала мукъалахь. Докка тхан Амир ву. Цо дIакхайкхийна долу хIума, массо а шен муджахIидаш реза а болуш, шена тIаьхьахIоьттина болчу ницкъашца дага волуш а волуш, дIакхайкхийна а ду, инша АллахI.

Дала мукъалахь, хIокху новкъа тхо чекхдовла дагахь а ду Делан пурбанца, инша АллахI. Доккина, иза Делан новкъахь мел ву, Дала мукъалахь, муьтIахь а хир ду.

Дала вайна Ша реза волчу агIор толам а лойла! Дала толаме а кхачадойла вай!

Оцу арахь болучаьрга… цара деш долу къамелаш. Церан шайн цхьацца хьашташ, арахь долу хIуманаш – шайн гIуллакхаш ду. Юккъе цхьацца эладитанаш, хIуманаш дийциначаьрга дIахаийта боху: хIокху юккъехь, Дала мукъалахь, цхьа а цакхетамаш а бац, тхо шаверг, Дала мукъалахь, цхьаъ а ву, Делан дуьхьа къахьоьгуш а ву, Дала мукъалахь. Делан пурбанца кхидIа хьоьгур долуш а ду, инша АллахI.

Доккина тхо массо а, инша АллахI, байIат деш ду, Дала мукъалахь. Тхо, Дала мукъалахь, реза а ду тхайн Амирана, инша АллахI.

Вассаламу Iалайкум ва рахьматуллахIи ва баракатухIу.

* * * * * *

Шелан декъан къеда

АлхьамдулиллахI. Вассолату вассалам Iала расулуллахI. Ассаламу Iалайкум ва рахьматуллахIи ва баракатухIу.

Массаьрга а Делера салам-маршалла ду таханлерчу дийнахь… Массаьрга а хьаьнга ду? ХIокху Нохчийчохь, Кавказехь, массо меттехь АллахIан дош айдан негат а долуш, къахоьгуш болучаьрга ду Делера салам-маршалла.

Тахана тхо дистхила охьаховшаран бахьана – цхьацца цакхетарш дийлина: муджахIидаш юккъех бекъабеллий, цхьа дакъа вукху агIор дуй, важа хIокху агIор дуй бохуш… И хIуманаш шуна массарна а билгалдаха: муджахIидаш гуттар цхьаъ хир бу шуна, цхьана стагана тIаьхьахIиттина хир болуш а бу шуна.

Докка вуй – иза Докка ву аьлла, цунна муьтIахь хир дац шуна… Массаьрга боху шуна. И Докка волу дела дац тхо цунна тIаьхьахIиттина – иза тхан Коьрта Амир волун дела, Дала тхуна, ваджиб дина ламаз дар санна, тIедиллина дела: и АллахIан новкъахь мел ву цунна муьтIахь хила аьлла, тхуна тIедиллар бахьана долуш, и тхан Амир хилар бахьана долуш, инша АллахI.

Тхайн синош АллахIан дуьхьа оха дIалур долуш ду оцу стагана тIаьхьа а хIиттина – и стаг хIокху новкъахь мел ву. Тхайна хуучу агIор нисвер волуш а ду – иза галваьлла тхуна гучаваьлча. Цкъачунна галваьлла цхьа хIуммаъ догIуш дац. ШарIехь шена тIехь долу декхар дIакхайкхийна цо, алхьамдулиллахI.

ХIара агIо чIогIа самукъадаьлла ю… ХIинццалц цхьаццаболучара дуьйцуш къамелаш дара: Шемала хIунда ца кхайкхийний, Масхадовс хIунда ца кхайкхийний, Iеламстаг хилла волчу Iабдул-Хьаьлима хIунда ца кхайкхийний бохуш. ХIинццалц, оцу керста нахаца цхьа юкъаметтиг лелош, царех гIазкхашна дуьхьал пайда оьцу бохуш, цхьацца хIума дара лелош. Амма таханлерчу дийнахь цуьнах гIуллакх ца хилча – кхин хIара хан яхъеш-яхъеш, ийзош Iийна вай девр дац.

Суна хаьа, таханалерчу дийнахь бусалба нахана дуьнен тIехь – оццул хаза кхаъ бан а буй-те аьлла, чIогIа хаза кхаъ бу и Доккас баьккхинарг, Эмираташ дIа а кхайкхийна.

Хийла оцу аренца а, эцца Мисарахь волчу хенахь а – цигахь гуттар тIехтухуш дерг дара: шу-м оцу керста нехан бага а хьаьвсина Iаш ма ду, шу-м бусалба дин айдина хьийзаш а ма дац, шун парламент ю бохуш къамелаш а ма ду. Ткъа аша хIун ШарIа хIоттор ду бохуш, и бусалба нах гуттар шеконашкахь хуьлура вайна. Хийла гIо дан лууш верг а, Делан дуьхьа хIокху ЖихIадехь дакъалаца лууш волу стаг а – и бахьана долуш юхакхеташ вара.

Хийла хIокху Нохчийчу бахка гIерташ болу муджахIидаш а… Оцу интернет чохь, хало тIееъча, шайга дIакхехьалур дац аьлла, йоккха хало шайна тIехIоьттича, карча а керчина, цхьацца къамелаш деш лелаш болчу нахах теша а тешаш, вукхара оцу къамелаш тIехула дукха хIуманаш дуьйцура.

Цундела тахана Доккас динарг, Дела реза хуьлда цунна, тахана цо ладогIахь а: инша АллахI, хIара агIо, йоллу агIо, муджахIидаш цхьаъ бу шуна, Доккина тIаьхьа а хIиттина, массарна шуна гур а ду шуна хIинца. Инша АллахI, хIокху Малхбален фронтехь массо а шайн синош дIадала кийча ву… ХIокху Нохчийчохь дац хIинца, хIокху Къилбседа Кавказехь массанхьа АллахIан дош лакхара хиллалц, инша АллахI, хIара ЖихIад хир долуш ду, хIокху новкъахь синош дIалур долуш ду шуна.

Инша АллахI, таханлерчу дийнахь Доккина, АллахIан новкъахь иза мел ву, оха массара а байIат дина, инша АллахI.

Оцу тIехь чекхволу со.

* * * * * *

Тевзанара Амир

АIузубиллахIи минашшайтIаниррожийм. БисмиллахIиррохьманиррохьийм.

«Ассаламу Iалайкум» аьлла, массо бусалба нахе салам-маршалла ду – хIокху ЖихIадан новкъахь къахьоьгуш болчу муджахIидашкахьа дог-ойла а йолуш, тхуна доIанаш а деш, лелаш болчу.

Доцца эра ду оха Доккас дIакхайкхийначух лаьцна. И нийса дина дац бохуш, цхьацца хабарш хезна, вовшахкхетта ду тхо.

ХIокху меттехь болу муджахIидаш шаберш а тахана, Дала мукъалахь, цхьабарт болуш, цхьана низамехь бу. Оцу Доккина муьтIахь долуш хилла а ду тхо хIинццалц схьа а. Цул хьалха хиллачарна а байIат а деш. ХIинца а, Дала мукъалахь, цо дIакхайкхийначунна тIехь а ду тхо.

Аса а, хIокху меттехь болчу муджахIидаша а, кхидIа хуур ду шуна, тхо Доккина байIат дина а ду, цунна тIаьхьа а хIиттина хIокху ЖихIадан новкъахь тхайн синош дIадала, Дала мукъалахь, арадевлла а ду.

И арахь дуьйцуш долу хабарш – жамаIаташ юккъе питана дан долош хIуманаш ду уьш, барт бохон. Кхузахь шаверг Доккина муьтIахь а волуш, тхоьх дагаволуш а волуш иза, ша хIун дича хIун хир дара а олуш, цуьнах дага довлуш тхо а долуш – иштта дIадоьдуш хьал ду кхузахь дерг.

ХIокху юккъе питанаш ца деш, хIокху юккъе и хIуманаш ца Iуьттуш IадIе – арахь болчу нахе боху къаьсттина. Кхузахь цхьабарт болуш, цхьана низамехь болуш, оцу Доккина муьтIахь болуш, къахьоьгуш муджахIидаш бу – и Делан дош хьалаайдан хIокху Нохчийчохь, хIокху Кавказехь, хIокху лаьтта букъа тIехь массо меттехь а.

Цундела тхо Доккина муьтIахь а ду, байIат деш а ду, Дала мукъалахь.

«Вассаламу Iалайкум» аьлла, сайн къамел чекхдокхху аса.

* * * * * *

Хоттанера Амир

АлхьамдулиллахI. Вассолату вассаламу Iала расулуллахI ва Iала алихIи васохьбихIи аджмаIийн.

«Ассаламу Iалайкум» аьлла, салам-маршалла ду массо бусалба нахе – вайх дог лозуш, арахьара, чоьхьара болчу бусалба нахе массаьрга а дуьненчохь.

ХIара вовшахкхетар, хIокхара ма-аллара: Доккина байIат дина даций массо а муджахIидаша, массанхьа а реза боцуш буй – къаьсттина арахь берш… Кхузахь болу муджахIидаш реза бац аьлла – иштта хIума а дара хезаш…

Инша АллахI, оха Доккина байIат дина а ду. Инша АллахI, цул хьалха болчу амирашна дина а ду. Инша АллахI, цул тIаьхьа богIур болучарна а дийр ду – Дела новкъахь уьш мел бу.

АллахIу Акбар!

* * * * * *

МахкатIерчу Амиран наиб

Ассаламу Iалайкум ва рахьматуллахIи ва баракатухIу.

Оцу арахь болучара дуьйцург – Делан дош дIахIоттон дуьйцуш къамел дац цара дийриг.

Доккас ШарIа дIакхайкхийна ерриге Кавказехь. Тхо цунна байIат дина а ду, реза а ду, цунна тIаьхьа а хIиттина дIакхалха реза а ду.

АллахIу Акбар!

* * * * * *

Хоттанерчу Амиран наиб

АIузубиллахIи минашшайтIаниррожийм. БисмиллахIиррохьманиррохьийм.

АлхьамдулиллахI, Доккас аьлла долу хIума – тхуна хаза а хета, дика аьлла хIума а ду цо и. Массанхьа бусалба нахана кхаъ бу и. Тхуна хьахетарехь, дика дина хIума а ду цо и. Тхо цунна реза а ду, Дала мукъалахь. Иза Делан новкъахь мел ву – цунна реза волуш массо а муджахIид ву. Нохчийчохь, Кавказехь кхечанхьа – массанхьа тхо цунна реза а ду, Дала мукъалахь. Доккина, инша АллахI, байIат деш ду. Чекхдовллалц, Дала мукъалахь, цунна тIаьхьа а хIиттина, иза Делан новкъахь мел ву, дIакхалха реза а ду.

«Ассаламу Iалайкум» аьлла, салам-маршалла ду.

* * * * * *

Органан декъан Амир

Ассаламу Iалайкум! Салам-маршалла ду массо а бусалба стаге.

Оцаьрга дIахаийта луур дара тхуна: тхо тхайн Амирана реза а ду, цунна муьтIахь а ду, инша АллахI, иза Дала а, пайхмара а бохург деш мел ву.

Оха ламазехь даима доьхуш ду: тхайн магIарш цIанде бохуш. АллахIа тхан доIанна жоп делла: тхан магIарш цIан а ди, алхьамдулиллахI, оцу нахах. Тхо царех цкъа а тешна а дац, я цара бохург дийр долуш а дац.

Тхайн Амирана Доккина муьтIахь ду, инша АллахI, цунна байIат дина а ду.

АллахIу Акбар!

* * * * * *

Элистанжарчу Амиран наиб

«Ассаламу Iалайкум» аьлла, салам-маршалла ду массо бусалба нахе.

Тхо стенга догIу а хууш, тхо стенна лела а хууш, оха хIун леладо а хууш – лелаш ду тхо. Инша АллахI, Доккина тIе хало еанера аьлла – я цунна уллера девлла а дац, инша АллахI, цунна уллехь чекхдевр долуш а ду, иза ШарIица мел ву.

Тахана шу ду уьш, шайна тIе хало еъча, хIокху махкара довда а девдда, аренца а девлла, шайн рицкъанаш а дууш, Iаш.

Инша АллахI, хало елахь а цуьнгахь, аьтто белахь а, иза ЩарIица мел ву – цуьнца чекхдовла а, инша АллахI, дIакхалха а кийча а ду тхо.

Оха лелош дерг хIун ду а хууш, Делан дуьхьа, инша АллахI, АллахIан дош дIаайдина, инша АллахI, байIат дина а ду Доккина, цунна реза а ду чIогIа.

АллахIу Акбар!

АлхьамдулиллахI, хастам бу АллахIана иштта тхуна Амир валарна.

* * * * * *

Теавзанарчу Амиран наиб

«Ассаламу Iалайкум» аьлла, салам-маршалла ду.

Амир Доккина, инша АллахI, тхо реза а ду. Инша АллахI, иза Делан новкъахь мел ву, ЖихIад деш мел ву, АллахIа бохург деш мел ву, тхо цунна реза а ду, инша АллахI, цунна байIат дина а ду.

АллахIу Акбар!

* * * * * *

АтагIарчу декъан Амир

«Ассаламу Iалайкум ва рахьматуллахIи ва баракатухIу» аьлла, салам-маршалла ду.

ХIокху бусалба вежарша аьлла – кхин сан тIетоха хIуммаъ дац. Дийца дуккхаъ хIума дан-м дара. Делахь а, Доккас дIакхайкхийнарг – тхо реза ду. Инша АллахI, оха байIат а дина цунна. Даима хIокху новкъахь чекхдовла негат а ду.

АллахIу Акбар!

* * * * * *

Шелан декъан Амиран наиб

АIузубиллахIи минашшайтIаниррожийм. БисмиллахIиррохьманиррохьийм. Ассаламу Iалайкум ва рахьматуллахIи ва баракатухIу.

Массо бусалба вежаршка салам-маршалла ду.

Тхан къамел, хIинца охьаховшар… Массара а эли, цхьа хIума эра ду аса. Эцца охьа а хиъна Закаевс, «кхане яций» бохуш, цхьацца хIуманаш дуьйцуш, оха оцу радио чохь ладуьйгIира. ХIокхо хIун «кхане» юьйцу»… Англе охьа а хиъна?

ВаллахIи, тхайн жима волу муджахIид вуй – цунна аьлларг а, инша АллахI, тхо дицдеш дац хьуна. Цунна а оха хьаьнгга а жоп хоттур долуш – оцу тIехь ду тхо, Дала мукъалахь.

Ахьа аьлларг, Iоьттинарг дарий – таханлерчу дийнахь хьаннашка а хиъна Эмират ца кхуллу, Халифат ца кхуллу, Пачхьалкх ца кхуллу… Инша АллахI, хьайн дог-ойла гучуяьккхира ахьа. ХIинццалц хьо цхьаъ ву моьттуш Iийна долчу тхан бехк бу и, бакъдерг дийцича. Хьо воций-м хаьара, оцу нахана хьо ву моттийта, дарий, кхин хIума дацахь а.

Англехь баронессин куьг чекх а даьккхина, Европехь яхалуш елахьара пачхьалкхаш – оха а йохур яра, амма уьш иштта яхалуш яц. АллахIа бусалба стеган цIийца хIоттош ю боху пачхьалкхаш.

Таханлерчу дийнахь хьайн дог ахьа гайтина, алхьамдулиллахI, хьоьца болучара а гайтина. ВаллахIи, тхо даккхий дина ца довлу.

4-5 шо хьалха юккъера цхьаъ дIавахча, бакъдерг хIунда ца дуьйцу, халахетара. ХIинца, алхьамдулиллахI, тхуна хазахета и нах гучубуьйлуш. Ма-дарра хIара цIанделча, алхьамдулиллахI, хаза хеташ ду тхо.

Таханлера де – даима Делан къинхетам бу: хьо гучаваккхар а, кхиверг тхуна гар а, ма-дарра вай девзина а дика ду.

Цхьа холчахIоьттина… гуьйре яра и – арадаьккхина рицкъа доцуш, Iаьнна кIел муха гIур ду ца хууш. Иштта тхо холчахIиттина, кIадделла а долуш, радио чохь хезча – хIокху агIор даьллла аьлла, тхайна цхьа ондда, схьа а деана, мел долу рицкъа охьадиллича санна… тхо-м самукъадевлла Iийна и хиллачул тIаьхьа.

Ахьа радио чохь динарг – оцу Закаевга боху аса… «Нохчийчоь, Нохчийчоь» юьйцу ахьа, таханлерчу дийнахь «патриотически» хIуманаш а дуьйцу ахьа: ахьа нохчийчунна, гIалгIайчунна и дина бохуш. Мелхо а, хьалха Нохчийчоь яра, хIинца Къилбседа Кавказ ю аьлча, хазахета дезаш ду муьлххачу стагана а. Хьалха нохчий бара, алхьамдулиллахI, хIинца цхьа вежарий хили уьш: гIалгIай а, ДегIастанараниш а, ГIебартойчохь берш а – цхьа вежарий бу уьш. Ма хаза ду хIара, ма дика ду хIара цхьабарт болуш. ВаллахIи, церан и кхетам кхаьчча, ма хаза ду аьлла, хазахета дезаш дара массо а бусалба стагана.

Амма шу, алхьамдулиллахI, АллахIан пурбанца гучудевли. АллахIан дош ма дай, Ша тIетоьхна мухIар ду аьлла, и нах гучабевр бу аьлла. АлхьамдулиллахI, оцу АллахIана хастам бо оха шу гучадаьхна а, вай вовший девзина а.

Цундела таханлерчу дийнахь тхайн Амирана, инша АллахI, тхо реза а ду. Цул хьалха болу тхан амираш, алхьамдулиллахI, АллахIан пурбанца, АллахIан дош ойъуш, дIа а кхелхина.

Тхо шадерш АллахIан дуьхьа, АллахIан ЖихIадан дуьхьа, АллахIан ЖихIадан новкъахь дIакхелхаш ду, инша АллахI. Ишттачу амирашна тIаьхьа а хIиттина дIакхелхаш а ду тхо, Дала мукъалахь. Амма тхан кхалхар АллахIан дуьхьа ду шуна, АллахIан дош ду шуна охьа хьалаойъуш дерг.

Тхуна дезаш дерг хIокху чохь – ШарIа ду шуна. Тхуна кхин оьшуш хIуммаъ дац шуна. Тхан Амир ву, тахана иза хуьлу, кхана цуьнан метта, иза дIакхелхича, кхиниг хIутту – АллахIана бен ца хаьа мила хир ву. Инша АллахI, муьлхха Амир цига дIахIоьттича а, иза ЖихIадана хьалха мел ву, иза ЖихIадца мел ву, инша АллахI, тхо цуьнан вежарий ду хьуна, бухабиссина болу муджахIидаш.

МуджахIидаш тайп-тайпана хуьлийла а ма дац. МуджахIидаш бекъало бах. МуджахIидаш муха бекъало? Муьлххачуьнан кисана хьажа – КъурIан ду. Муьлхха а дIакхелхича хIун ду? ШахIадат даладо. ВаллахIи, тхо реза ма ду, нагахь санна шух цхьахверг, Ахьмад, ахьа, схьа а веъна, – дIакхелхачаьрга Ичкерин конституци ешийтахь. Я хьаннашкахь цхьахволчу муджахIидан киснахь ахьа конституци гойтий – тхо къера хир ду хьуна. ДIакхалха АллахIан новкъа араваьллачуьнгахь гайтийша – аша хIун дуьйцу хаьий шуна?

Таханлерчу дийнахь цхьа паччахь дIахIутту, масала, президент – аша дуьйцучу агIор аьлча, – цо шен конституци тайо, важа дIахIутту – цо шениг. Тхо хуьйцуш ма дац, тхо КъурIан – АллахIа боху дош чекхдаккха гIерташ ма ду. Тхан магIарш хийцало, тхан амираш а хийцало, уьш дIакхелхича церан меттана.

АлхьамдулиллахI, АллахIан пурбанца, тхан цхьа а Амир, хьо санна я кхиберш санна, бевдда бац – тхайниш ЖихIадехь дIакхелхаш бу. АлхьамдулиллахI, уьш ялсамнехь а бу, инша АллахI, тIегIур долу тхо а, Дала мукъалахь, ЖихIадехь кхелхар долуш ду.

Цундела шаьш дуьйцуш дерг – кханенна шайна ойла яй дийца… Шуна и кхане Нохчийчохь, инша АллахI, яц шуна…. Амма шайн берийн мукъане а ойла яй хIокху чу бахка, дай баьхнера аьлла – оцунна шайна кхана ойла е, тхан ойла ма е. Тхан ойла еш верг АллахI ву. Тхо тхайн АллахIана тIетевжина ду, тхо АллахIа Iалашдеш ду. Цундела шайн ойла е.

И хьан баронесса-м хIинца къанъелла хьуна, куьг дIахоьцу хан ю хьуна. Ойла е: «ВаллахIи, со-м цIа ца вахана ваьллера, хIорш цIа баха ца беза-те» – алий. Цундела, дикка ойла а яй, хьайн къамел юханехьа де: «Со дохковаьлла, тхан парламент а яц, тхан Амир цхьаъ ву, тхо цунна муьтIахь а ду» – алий.

Инша АллахI, муджахIидаш шаберш Доккина муьтIахь а бу шуна. Массо а тхо цунна байIат деш а ду шуна, инша АллахI.

Таханлерчу дийнахь Докке дIаала луур ду суна… Докка, инша АллахI, ВаллахIи, ахьа тхуна бинарг хаза кхаъ бу хьуна. ВаллахIи, тхо даккхий дина ца довлуш ду хьуна оцу кхоана. «Я АллахI, оццул кегий долчу тхуна (кегий – могIаршка дIахIиттина болу муджахIидаш бохург ду сан) хуург оцарна ца хаьа-теша?» – бохуш.

ВаллахIи, Шемал дIакхайкхо гIерташ вуй а ма хаьара, кхидерг а ма-хаьара. ДIа хIунда ца кхайкхадо? Масхадов а дIакхайкхо гIерташ, хIинца а хьалхе ду бохуш – иза а хууш ма дара. Ва-а-а, дIа хIунда ца кхайкхадо? Оцу АхьмадгIара деш дара и: хIинцца вайн «переговораш» схьайогIуш ю, хIара тIевеъний, Патрушев… хIара юй, важа юй… ХIинца Европа хIара еш юй бохуш – оцара деш дуй ма хаьара.

АлхьамдулиллахI, Делан пурбанца и дIакхайкхийна ахьа тхуна бинарг боккха кхаъ бу хьуна, Докка. Инша АллахI, АллахIан пурбанца вай и, Дала мукъалахь, дIахIоттор а ю, инша АллахI, вай дIачIагIъер йолуш а ю и Имарат.

АллахIу Акбар!

* * * * * *

Шелан декъан Амир

ХIинца хIоккхехь болучеран массеран а дагахьдерг шуна хези. Шелан, АтагIан, Органан – кхаа секторера муджахIидаш бара кхузахь, амираш бара вовшахкхетта.

Хьал иштта ду шуна. Инша АллахI, тхо тхайн Амирана реза а ду, иза къобалвеш а ду, цунна байIат деш а ду шуна. Аша хIокху цIахь долчу хьолана са ма гатде. Ара а хевшина – Бакох хуьлийла и, Европа хуьлийла а, шуьга хIокху цIахь хIуммаъ даъ лур дац шуна. Шаьш сагатдеш делахь – са аша шайна гатдан дезара, шу самадовла дезара, кхета дезара. 7 шарахь а, 10 шарахь а шу ца кхеттехь – шу цкъа а кхетар а дац.

Схьа цIа дуьйла, шаьш лелочунна дохко а довлий, хIокху тхан могIаршка дIахIитта. ТIаккха, инша АллахI, тхоъ, АллахI а шуна къинтIера а довла а мега шуна, юхаъ вай цхьа вежарий а хир ду шуна.

Амма аша лелош болу кIур буй – цкъа а шуна моьттург хир дац шуна, шуьга муджахIидаш бекъа а лур бац шуна. Аша динарг хIун ду? Аша тхуна гIуллакх дина: аша тхуна юккъера «боевикаш» дIакъастийна – оцуьнах чIогIа гIуллакх а хили. Кхин аша дина хIуммаъ дац шуна.

Амир цхьаъ ву шуна, цо дIакхайкхийнарг нийса а ду шуна. Иза оха къобалвеш а ву шуна, цунна байIат деш а ду шуна.

Докка, ахьа тхуна динарг – хаза неха санна, боккха кхаъ бу хьуна. ХIара къамелаш хаза дуьйла делчахьана а вай вовший тIекхачар ца нисделла. «Собака лает – караван идёт», инша АллахI. Ахьа са а ма гатде: хьан хилла муджахIидаш хIинца а болуш бу хьуна. «ХIинца а болуш бу» аьлча, нийса дац иза – кхин а оццул шозза-кхоазза совбевлла хьуна хьан муджахIидаш. Хьуна муьтIахь а бу хьуна, чIогIа реза а бу хьуна, чIогIа самукъа дуьйлуш а бу хьуна. Инша АллахI, вай гур а ду. Шаверг а хьуна байIат деш а ву хьуна.

АллахIу Акбар! АллахIу Акбар! АллахIу Акбар!

Бух – «Кавказ-Центр»

«Нохчийн Зама»

Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, Мухьаммад пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла:  «АллахIан езткъе ткъесна цIе ю, вуьшта аьлча бIе цIе ю цхьаъ тIехилча. Уьш дагахь Iамийнарг ялсамане гIур ву» (БухIари, Муслим).
БухIарис тIетоьхна: «уьш (цIераш) ягарйинарг а».
Лахахь Iаьрбийн а, нохчийн а маттахь ялийна АллахIан (СубхьанахIу ва ТаIала) уггаре евзаш йолу цIераш (ерриге а цхьаьна «Асмау АллахIи ал-Хьусна» олу царех):

1) АЛЛАХI – АллахI,
2) ар-РАХЬМАН – Сов къинхетаме верг,
3) ар-РАХЬИМ – Къинхетаме верг,
4) ал-МАЛИК – Паччахьалла дерг,
5) ал-КЪУДДУС – ЦIена верг,
6) ас-САЛАМ – Машаре верг,
7) ал-МУЪМИН – Тешаме верг,
ал-МУХIАЙМИН – Лардеш верг,
9) ал-IАЗИЗ – Онда верг,
10) ал-ДЖАББАР – Iаламат воккха верг,
11) ал-МУТАКАББИР – Тоьлаш верг,
12) ал-ХАЛИКЪ – Кхуллуш верг,
13) ал-БАРИЪ – Деш верг,
14) ал-МУСАВВИР – Сурт луш верг,
15) ал-ГIАФФАР – Гечдеш верг,
16) ал-КЪАХХIАР – Толам боккхуш верг,
17) ал-ВАХХIАБ – СовгIат деш верг,
18) ар-РАЗЗАКЪ – Рицкъа луш верг,
19) ал-ФАТТАХЬ – Схьадоьллуш верг,
20) ал-IАЛИМ – Дерриге хууш верг,
21) ал-КЪАБИД – Рицкъа гатдеш верг,
22) ал-БАСИТI – Шорто луш верг,
23) ал-ХАФИД – Сий дожош верг,
24) ар-РАФИI – Сий ойъуш верг,
25) ал-МУIИЗЗ – Ницкъ луш верг,
26) ал-МУЗИЛЛ – Сийсаз беш верг,
27) ас-САМИI – Хезаш верг,
28) ал-БАСИР – Дерриге гуш верг,
29) ал-ХЬАКАМ – Кхиэл еш верг,
30) ал-IАДЛ – Нийсо еш верг,
31) ал-ЛАТIИФ – КIеда-мерза верг,
32) ал-ХАБИР – Хууш верг,
33) ал-ХЬАЛИМ – Эсала верг,
34) ал-IАЗИМ – Сийлахь-воккха верг,
35) ал-ГIАФУР – КъинтIера волуш верг,
36) аш-ШАКУР – Баркалле верг,
37) ал-IАЛИЙ – Лекха верг,
38) ал-КАБИР – Воккха верг,
39) ал-ХЬАФИЗ – Iуналла деш верг,
40) ал-МУКЪИТ – Кхача латтош верг,
41) ал-ХЬАСИБ – Хьесап деш верг,
42) ал-ДЖАЛИЛ – Инзаре-воккха верг,
43) ал-КАРИМ – Комаьрша верг,
44) ар-РАКЪИБ – Хьожуш верг,
45) ал-МУДЖИБ – Жоп луш верг,
46) ал-ВАСИI – Массо метте кхочуш верг,
47) ал-ХЬАКИМ – Зебелла кхетам берг,
48) ал-ВАДУД – Дезаш верг,
49) ал-МА’ДЖИД – Сийлахь верг,
50) ал-БАIИС – Денвеш верг,
51) аш-ШАХIИД – Тоьшалла деш верг,
52) ал-ХЬАККЪ – Бакъ верг,
53) ал-ВАКИЛ – Дола деш верг,
54) ал-КЪАВИЙ – ГIора дерг,
55) ал-МАТИН – ЧIогIа верг,
56) ал-ВАЛИЙ – ТIехIоьттина верг,
57) ал-ХЬАМИД – Хастаме верг,
58) ал-МУХЬСИ – Тидаме оьцуш верг,
59) ал-МУБДИ – ДIадолош верг,
60) ал-МУIИД – Юхадерзош верг,
61) ал-МУХЬЙИ – Дахар кхуллуш верг,
62) ал-МУМИТ – Дахар дIаоьцуш верг,
63) ал-ХЬАЙЙ – Даима дийна верг,
64) ал-КЪАЙЙУМ – Iожалла йоцург,
65) ал-ВАДЖИД – Даима хинверг,
66) ал-МАДЖИ’Д – Хьакъ верг,
67) ал-АХЬАД – Цхьаъ бен воцург,
68) ас-САМАД – Хийцалуш воцург,
69) ал-КЪАДИР – Доллачунна ницкъ кхочуш верг,
70) ал-МУКЪТАДИР – Нуьцкъалалла ерг,
71) ал-МУКЪАДДИМ – Хьалха тоттуш верг,
72) ал-МУАХХИР – ТIаьхьа тоттуш верг,
73) ал-АВВАЛ – Хьалхарниг,
74) ал-АХИР – ТIаьххьарниг,
75) аз-ЗАХIИР – Гуш верг,
76) ал-БАТIИН – Хьулвелларг,
77) ал-ВА’ЛИ – Урхалла деш верг,
78) ал-МУТАIАЛИ – Уггаре лекха верг,
79) ал-БАРР – Дика болх беш верг,
80) ат-ТАВВАБ – Тоба къобалдеш верг,
81) ал-МУНТАКЪИМ – Бекхам беш верг,
82) ал-IАФУВВ – Дерригенна гечдеш верг,
83) ар-РАУФ – Къахеташ верг,
84) МАЛИК ул-МУЛКИ – Iедаланан да верг,
85) зул-ДЖАЛАЛИ вал-ИКРАМ – Сийлаллин, комаьршаллин да верг,
86) ал-МУКЪСИТI – Озабезаме воцург,
87) ал-ДЖАМИI – Вовшах тухуш верг,
88) ал-ГIАНИЙ – Хьал долуш верг,
89) ал-МУГIАНИЙ – Хьал луш верг,
90) ал-МАНИI – Духтухуш верг,
91) ад-ДАРР – Зен деш верг,
92) ан-НАФИI – Пайда беш верг,
93) ан-НУР – Нур лепаш верг,
94) ал-ХIАДИ – Нисвеш верг,
95) ал-БАДИI – Кхуллуш верг,
96) ал-БАКЪИ – Даима волуш верг,
97) ал-ВАРИС – Верасалла дерг,
98) ар-РАШИД – Нийса верг,
99) ас-САБУР – Собар дерг.

Вовшахтоьхнарг – Берсин Лорса
«Нохчийн Зама»

(Кост Нихалоевн «ЦIийн тулгIе а, Iаьржа ницкъаш а» цIе йолчу романан кескаш)

Зуда, бер, воккхастаг, да, нус, йиша, йоIстаг, цунна тIехьийза кIант ца къестош, бежанаш санна вагонаш чу а лаьхкина, Сибрех хьажийра махках доккхуш долу вайнехан адам.

ДегIан хьашташ кхочушдеш йолу меттиг яра дуьхьало йоцуш, цIенкъанан сонехь жимачу Iуьргаца билгалъяккхина. И меттиг, шаршу уллуш къастийнехь а, цуьнца гIуллакх долуш баккхийчарех кIезиг стаг каравора. Хи ца молуш, хIума ца юуш ларлуш болчу нехан гIаддайъинера оцу хьоло.

Масех дийнахь дIасхьахоьхкуш некъ бича, цкъацкъа цIерпошт* сацийначохь, «иттех минотана» олий, неI йостура гIароло. Хи эца а, кхелхиначу нехан декъий охьадаха а, хьайн дегIан хьашташ кхочушдан а луш йолу и хан, дукха хьолахь, тоьура лайлахь дакъа къайладаккхалц.

Вагонна уллера итт метар генавала йиш ца хиларна, кхин долу хьашташ кхочашдар оцу стеган оьздангалле хьаьжжина хуьлура. Цуьнах тоам боцуш, Iедалехь болучара ца деш а, царна дага ца догIуш дисина а хIума дацара. Оьздангалла йохош, гIиллакхаш эвхьаза дохуш, хьайбанан хьесапе вайнах берзо гIертар яра церан коьрта Iалашо.

Маьршачу дахарехь нехан бIаьрг бузош хилларг пайдабоцучу волуш, ткъа сонта воцуш, охьатаьIна, миска ваьхначуьнан дукхачу хьолахь сий айъалуш меттигаш еара и хала некъ беш еъначу оцу кIеззигчу хенан юкъахь. ТIебеъначу оцу балано зуьйш дара адам. Стеган мах хадош болу коьртаниг дара: собар, оьздалла, гIиллакх, къинхетам, цхьана дашца аьлча, адамалла.

Дуьненан хьесапе диллича – кIезиг йолуш, адаман дахаре диллича – тоаме хир боцучу оцу хенан юкъахь пхи-ялх меттиг нисъелира оцу шийлачу новкъахь цхьана вагона чохь, вай хIинца йийцича, тIаьхьено масал оьцур долуш.

СемаIашкахь аьчкан некъаца схьатеттина лаьтташ яра бежанаш а, кхин долу киранаш а лелош йолу вагонаш. Цхьацца йолчу вагонаш чохь аннех кечйина, тIекIелйина дIавуьжийла елахь а, дукхаха йолу вагонаш еса яра, чутесначу чал, пенел совдаьлла хIума доцуш.

Кхуза схьадалош долчу адаман ши тоба яра: цхьаъ – зударийн, берийн, лазархойн, тIех баккхийчу нехан; шолгIаниг – божарийн. Иза нисделлера божарий шен доьзалех къасторна. Хьалххе схьаялийна зударийн, берийн тоба тIаьхьа тIебалийначу божарийн тобанах кхетча, Iаламат йоккха гIовгIа эккхара станцехь. Зударша, бераша доьлхуш, шайн дай, вежарий лоьхура, ткъа вуьш, доьзалашка мохь бетташ, дIасхьауьдура шен-шениг лоьхуш.

Кест-кестта кхуьссуш герзаш а долуш, юьхьлаьцначу жIаьлешка катухуьйтуш тIегулдина адам вагонаш чулалла долийра салташа, божарий схьакхаьчна итт минот а ялале. Адамах йоьттина евллачу вагонан неIарх гIуй а буллуш, юьстаха туьттуш яра уьш, царех керла составаш кхуллуш. Оцу Делан минотехь и майда яссаелира. ТIаьхьабисина цхьацца болу нах, тоьпан баххаш а бетташ, вагонаш йолчу агIор тIелоьхкура салташа.

Цхьа жима стаг вара, гихь воллуш воккхастаг а волуш, жIаьло настарх еттачу кано схьаван ца вуьтуш, халла вогIуш. Иза гина Мимпин кIант Хьажи иза волчу агIор дIаведира.

«Стой! Стрелять буду» бохуш, чапханаш дIасхьа а тухуш, тоьпаш юьйлира го лаьцначарех волчу масех салтичо. Дехьо лаьттачо урх дIахоьцуш, жIаьла тIехийцира кхунна, «Фас!» олуш.

Хьажис дуьхьал ластийна буй чухьаьдда догIучу жIаьлина нисса бага чукхийтира. Куьг юхадоккхуш, вукхо шен иза Iаьвдича, кхеравеллачу Хьажис жIаьлин лахара моччагIал лецира. Ша деш долучуьнан хьесап дан кхетам боцуш волчу кхо шен куьйгах тасаделла жIаьла тIелхиг санна хьовзийра, ша а хьаьвзаш. Коьрта тIехула айдина хьийзош долу и жIаьла, кхул чIогIа кхераделла, цхьа боьха дарц детта доладелира, гонахьа лаьтта салтий а къахкош.

Доьхначу хьолехь бохкуш болу нах, и сурт а гина, цхьабосса аьлча санна белабелира. Хиллачух кхетаза болу зударий а, иштта церан бераш а, боьлхучуьра совцуш, боьлуш болчу дайшка хьаьжжиначохь бисира цхьана юкъана. Хиллачунна шаьш тIаьхьакхиъча, церан белхар хIинца деларца цхьаьна ийна дара.

Оцу хьоло бохийна салтий меттабахкале аьлча санна, Хьажис ша хьийзош долу жIаьла дIахоьцуш, кхоьссина тIехула дIадахийтира. ТIаккха, воккхастаг гихь а волуш, вогIучу жимачу стагана гIо дира цо, вагонаш йолчу агIор иза чехкка дIавадош. Ткъа тапча яьккхина волу эпсар герз тоха ца хIоьттира, шечарна кхетарна кхоьруш хиллехь а, я кхин бахьана хIоьттина хиллехь а.

Оцу суьрто самукъадаьккхина, цхьаболу салтий а бара гIоддах боьлуш.

- Да-а-дала хьан делаI! Ша чане санна дарц деттийти-кха ахьа оцу жIаьле, – бохуш, боьлура Хьажи вевзарш а, иза ца вевзаш берш а.

- ХIара дегI аса доккхуш, вайн Делора ца гина суна дарц кхетта жIаьла, – элира цхьана агIазах* тера волчу стага.

«Сталинна хууш яц хIокху лахарчу Iедало лелош йолу хIара харцо», «Вай юха цIа дуьгур ду ма боху», «Вай арадахарна бехке берш ламарой бу. Гитлерна кIайн говр кечйина хилла боху цара», «ХIан-хIа, къоманна бале бевлларш обаргаш бу. Уьш IадIийнехьара, гIазакхий-м вайга хIуммаъ дуьйцур долуш бацара», «Вайн къомал сийдоцуш къам хир дац хIокху дуьненахь а» бохуш, шайна ницкъ беш верг бехке ца ван, и бехк шайна тIеэца кийча бара цхьаболу лайн амал йолу, вайх схьабевлла нах.

Иза дара тIаьхьарчу ткъа шарахь Советан Iедало «асар» деш кхиийна долу «чкъор». ТIехьаьжча басна товш, шен ойла йолуш, доьналлица билгалваьлла, я стаг тIаьхьа хIуттур волуш, кхетам, Iилма долчу нахах цIандинера и керла чкъор. Ткъа къам бехдеш долу бакъ асар ша доллучохь дитанера оцу Iедало. Делахь а, дикачу нахах къам нилха деш, шайна деза «керла чкъор» кхио гIертачу Iедало хьегна и къа эрна хуьлура. ХIунда? «Асар» деш бисинчу оцу къоман орамо тIехь керла зIийдиг хоьцуш гучудолу керла маргIал бахьана долуш.

Ши де делира мала хи доцуш, елланза неI йолуш, СемаIашкара новкъа яьлла цIерпошт дIаоьхуш. НеIарш йоьллуш яцахь а, сецар алсам хуьлара цуьнан. Наггахь, нехан самукъадоккхуш, юханехьа некъ беш а нислора. Цуьнах кхаъ хуьлий, нах самукъане хуьлура. «Сталинна дIа а хиъна, вай юха цIа дуьгуш ду» боху хабарш хуьлура массо а вагона чохь дуьйцуш. Дукха хан ялале, и къамелаш эрна дина хилар хоуьйтуш, Сибрех боьду некъ юхабора цIерпоштано.

ЦIенкъа юккъехь лаьттачу «буржуйка» олучу пешо луш йолу йовхо херонаш йолчу оцу вагонан оганах чекхбуьйлучу махо, ядайой, тIепаза йойъура. Пхийтта шарера ткъе пхеа шаре бевлла хан йолу кегийрхой – ворхI кIанттий, исс йоIIий яра оцу вагона чохь. Цара цхьацца бедарш этIийна яьхначу бехчалгех, асанаш йоIуш тIергаш а еш, херонаш йолу и меттигаш дIакъевлира. Мелла а, йовхо хаалуш, малъеллера оцу чохь, хьалха санна багара Iаь йолуш йоцуш. Шовзткъа шарал тIехваьлла волу вейтта стаг воцург, вуьш дерш кегийра бераш дара.

Вагон чохь шийла хиларал совнаха, дегIан хьашташ кхочушдан аьтто боцуш, холчахь бара нах. Кхин тоха са доцуш, хIорш бIарзбелла хьийзачу хенахь эрна арахь цIерпошт сецира. НеIарш дIайоьллуш болчу салташа схьакхайкхира: «Вагонна итт метар юьстаха ваьллачунна, къастам боцуш, оцу меттехь тоьпаш тухур ю» аьлла.

Шайгахь пхьегIа йолучара ло гулдира хин метта. Вагонаш чуьра охьадохуш дара хьалхара декъий.

И нах дIабохка ойла йолуш болу божарий салташка белаш, лоьмаш доьхуш бара. Иштта и хьал а долуш, ткъех минот а ца яьллера, шок а тоьхна, меллаша цIерпошт дIайолалуш. Дена-нанна а бохуш, гIазакхийн салташа сихдира адам.

Оцу эрна арахь дIадохказа декъий дисаро цецбаьхна нах, хIун дан деза ца хууш, маьхьарий а детташ, боьхна дIасхьауьдура. Хехь лаьттачу салташка дехарш дора цара, церан карахь долуш санна и гIуллакх. Зударий а бара боьлхуш, маьхьарий а хьоькхуш, вагона чуьра аралелха гIерташ. Цхьаъ вогIура ведда дIайолаеллачу цIерпоштана тIекхиа гIерташ, марахь доллуш ненан дакъа а долуш.

- Брось свою вшивую кралю! Кому говорю, брось! Ну, с-сука, погоди! – олуш, топ туьйхира оцу салтичо, цуьнан хьаж а лоцуш, хьажийна.

Дакъа марахь а доллуш ведда вогIург, оцу хьаьжа юккъе даьндарг а кхетта, охьавуьйжира. Иштта масех стаг вийра хехоша оцу дийнахь, тоьпаш а етташ.

Гергарчу нехан декъий дIа ца духкуш бухадисаро инзардаьккхиначу оцу нехан кхетамо тIеоьцуш дацара шаьш а хилар уьш санна кхерамечу хьолахь. И сурт гиначу зударашка маьхьарий девлира, бераш доьлхура, божарша, къурдаш а деш, буйнаш къуьйлура. Амма дан хIума-м дацара церан цхьаьннен а.

Мимпин кIентан шо кхаьчна йолу йоI, пехийн лазар кхеташ, цомгаш хилира. Забин ши шо кхаьчна кIант а вара кIелвисина, дагаро хьийзош. ТIера духар беркъа хиларна, шелвелла, йовхарш кхетта Лайсин кIант а, и дагар совдаьлла, харцлуьйш вара хIинца.

Кхузткъе итт шо кхаьчна СемаIашкара ГIама, хиллачул а тIе, гIелвинера цуьнан лазаро.

- Хьажи! – олуш, цкъа кхайкхина кIант шена тIе а валийна, цуьнга вистхилира иза:

- Хьажи! Ахьа вай цIера дохучу дийнахь дина вошалла дан йоккха къонахалла оьшу, «ас-со» бохуш волчу стагана а. Дела реза хуьлда хьуна. Сан дехар ду хьоьга, хьо ахьа айхьа ларавар. Муьлххачу а дас сатосу шен кIант нах болчу нахаца гергорло лелош хилахьара олий, – аьлла, лаг таIош къурд а бина, кхин дош ца алалуш, бIаьргех хи даьлла висира ГIама.

Ваха шена йисина хан кIезиг юйла хууш волу воккхастаг бухавуьсучу кIентан ойла еш вара даима. И къамел хезаш Iуьлла Муслим, хьала а айъалуш, воккхастагана тIехилира.

- ГIама! Ахьа хьайн са дуучух тера хета суна. Дала мукъалахь, хьуна гIоле хир ю. КIантана а ма гатде са. Тхуна хьо тхайн да санна хета, я хьан кIант а ца хетта тхайн вежарел хийра. Цхьана ораман гергара нах ма ду вай – олуш, воккхастеган са тедан гIоьртира иза.

- Дела реза хуьлда шуна. Тхайн гергарчу нахах тхо къаьстинехь а, шеко йоцуш, царел гIолехьа шу ца хиллехь, кхин шуьгара кIезигалла гина яц суна. Къаналло а, гIора ца хиларо а юткъаеш хилла-кха цкъа аьрха хилла и ойла а, болат санна хилла и дог а дашадеш, – олуш, дIатийра ГIама.

Цамгаро сихо еш хьовзийна долу бераш де-буьйса далале кхелхира. Делкъал тIаьхьа цIерпошт сецча, лайн борзах каш доккхуш дIадоьллира хеназа делла и кхо бер. Суьйренга таьIча, ГIама а чIагIвелира.

Зударшца доьзна дерг экаме хиларна, божарий дукха хьолахь дIабуьйшура, я букъ а берзабой Iара, хьаштагIна билгал йиначу меттигана гена бовлий. Амма Малх-Аьзний, Асмаъий коьртаха яьллера массарна хIума ца яарца а, вуьшта къийлалуш хиларца а.

Муслиман йишин Асмаан, тIех сов къийлаелла, ахкаргаш а лилхина, жаннаш болх бечуьра севццера. Настарш а, кхин йолу меженаш йистина, тIера босбайна, лоьралла лелон аьтто боцуш, гуш лаьтташехь леш яра и йоI.

«Дакъаза ма яла хьо», «Хьан метта яла со» бохуш, йоьлхуш, гонахьа хьийзара цуьнан нус Заба, иштта кхин болу зударий а.

ЙоI оьздангаллех йоьхча, и ловр доцуш хиллачу Мимпис Малх-Аьзнега а дира дехар:

- ЙоI! ХIара цхьаъ-ам хIаллак хиллера вайн. Ахьа мукъане а шад бастахьа тховса, кхоам бу-кха хьан, – элира цо, бIаьргех даьлла хи дIа а доккхуш.

«Я Везан Дела! ХIокху цIенчу жовхIарийнн, хIокху оьздачу синойн хIун бехк бу техьа? Кхара хIара бала хьеггал, хIун къа ду техьа тхуна ца хууш кхара шайх латийнарг? Хьайн кхиэл юхуш яцахь, хIокху Iазапах паргIат бахахьа хIорш, бехьа къинхетам, ва Веза Дела!» бохуш, Деле доьхуш, доIанаш деш яра йоккхастаг массо а ханна.

[…]

ТIаьххьара а цIерпошт сецира. Вагонан неIарш а йоьллуш, маьхьарий детташ лелара хехь лаьтта салтий, бисинараш составан йохалла ши могIа беш, цуьнан шина агIор дIахIиттина, ха деш лаьттара.

- Есть умершие? Давайте быстро, вынесите труппы. Стоянка сорок минут, – бохуш, мохь беттара «хьаьрсачу салтичо».

Царна хаьара кхелхинарш тахана дукха хир буйла. Ши де хьалха чуьйна* лазар кхетийта шаьш деллачу дааро биначу белхан жамI дар а, иза зер а мехала гIуллакх дара церан.

Тахана схьагулдан деза декъий дукха дуйла шайна хаарна, тIаьхьарчу вагон чуьра нах охьабехира салташа, и болх цаьрга байта дагахь.

- Устинов! Отцепляй последний вагон, чтобы потом прицепить к следующему составу. Пусть собирают свои труппы. Я дам соответствующее распоряжение начальнику станции, – олуш, омра дира цIерпоштан коменданто шен гIоьнча волчу майоре.

Охьадохуш долу декъий, сал* еш тIекIелдохкуш, схьагулдайтира цара чехкка. Массанхьара схьахезаш дара зударийн белхарш. Де дийне мел долу совдуьйлуш дара леш болчу нехан декъий. Дуьххьарчу дийнахь санна боьхна боцуш, шаьш дан дезарг хууш бара хIокху деноша дукхаза кийра мерцина болу вайнах.

Кхаьргахь болу бала кIезиг болуш санна, гIазакхийн салтий а гIертара забарш лелон хIокху нахаца.

- А ну, Ваня, дай-ка! Огня дам вон тому гусю под ноги. Пусть станцует нам лезгинку, – аьлла, салтичуьнгара схьаэцна, когаш кIел автомат туьйхира кеп хиллачу эпсаро дегIана лекха волчу цхьана нохчийчунна.

ЦIеххьана шен когаш кIел цо герз тоьхча, кхералуш кхоссавелира и пекъар, шен коьртара куй а божош. Цуьнах самукъа даьллачу салташа массийттаза герз кхоьссара и пекъар хьовзош.

Схьагулдина декъий, сал йина тIекIел дехкича, тIевахана цхьана воккхастага доIина куьйгаш хьалаайъира. Пекъар хьовзийначарех волчу цхьана салтичо оцу воккхастеган когаш кIел автомат туьйхира, беламе сурт карла даккхархьама. Амма воккхастеган цхьа а меже меттах ца хьайра. Шен доIа паргIата чекх а доккхуш, «Ами-и-ин!» элира цо. «Амин» олуш, гонахьа болчу наха шайн куьйгаш яххьех хьаькхира.

Оцу тIехь тоам хилла Iан дагахь бацара вуьш. ТIевахана шина салтичо лахахь юьстаха Iуьллу йоккхастеган – гужаман* дакъа, нехан декъех биначу холанна* боьххье доккхуш, оцу тIе хаийра цара. «ГIов!» аьлла, гонахьа лаьтта салтий белабелира. ЧIениг кIел хIоттийна куьг а, букара хьаьвзина букъ а болуш, хиъна Iаччохь са даьлла, меженаш гIорийча санна лацаелла яра оцу йоккхастеган.

- Харитон! Объявляю тебе благодарность за рационализаторство. Выдать ему двести грамм спирта за придуманный надгробный памятник, достойный этому поганому народу, – элира тIевеанчу эпсаро.

- Служу Сталину и Советскому Союзу, – олуш, «честь» делира салтичо.

Адам тийна лаьттара, оцу йоккхастеган декъе а хьоьжуш. Дукхаха болучеран бIаьргаш хих дуьзнера. Царех цхьаберш летта бала кийча бара оцу минотехь. Амма уьш сецош дерг кхин дара: доладан накъост воцуш, байлахь дуьсур долу шайн бераш а, зударий а.

Боьлуш болчу салтийн бен гIовгIа йоцучу оцу арахь тийна лаьттачеран лергашна хезира девзаш долчу хелхаран йишца дагIу вотанан аз. Цецбевлла салтий цхьана юкъана дIатийра. Доккха, йоьза тас шен коьрте хьала а айъина, и вота етташ верг вара Хьасан. Го боккхуш, волавелла, шена гонахьа йолу меттиг паргIатъяккхира цо. Юхахиллачу наха го бира декъий гулдинчу оцу майданахь. Тхьамдин меттиг дIалаьцча санна лаьтташ бара декъех бина и хола а.

Вота етташ, юкъахь лелачу Хьасанна тIе а волалуш, тIараш туьйхира оцу меттехь гучуваьллачу Абу-Салахьа. Абу-Салахь гина самукъадаьллачу Хьажис а туьйхира, цунна юххе дIа а хIуттуш, даггара тIараш. Цул тIаьхьа дукхаха болчу кегийрхоша, цхьатерра тIараш тухуш, дакъалецира, шайн оьгIазе бIаьргаш салтий болчу агIорхьа а къерзадеш. ТIаьххьара а, шегара тас юьстах а кхоьссина, хелхаран ког шаршабеш, волавелира Хьасан. Кхечо и тас хьала а эцна, юкъахь йисина вота дIайолийра.

ЧIениг кIел куьг а хIоттийна Iаш йолчу йоккхастеган юьхь елалуш санна хетаделла, даггара тIараш туьйхира кIенташа. ТIулгаш текхош, дистина догIучу Органо санна, цкъа болар сиха дой, тIаккха лахене кхаьчначул тIаьхьа тийна техкаш долчу Теркан хих тарлой, мохо ловзош долу дайн пиллиг санна, хелхаран шовкъо гонна хьийзавора Хьасан. Шен хелхарца цо кхайкхам бора: «ОхьатаIа йиш яц вайн хIокху балина хьалха! ХIокху гаурна гойтура вай вайн деган локхалла!» бохуш йолу ойла адаман дегнашка кхачаеш.

«Орс-тIох!» бохуш, деш долчу оцу хелхаро мостагIийн дегнаш шелдинера, кхуллуш церан даге иштта ойла: «ХIу дойъуш, хIаллакдар бен хIара къам къардан дисина хIума дац хIокху дуьненахь» аьлла.

И кхерам гаурна дагчу теснехь а, гонахьа лаьттачарна юкъахь карабора къарбала кийча берш а. Лай хилла а, хIара дуьне дезаш берш. Цхьаммо элира:

- Вай хелха дуьйлучохь-м дацара.

- Иштта а вайца оьгIазе болxу хIокху гIазакхийн вайца болу цабезам совбаккха гIерта хIорш. Нахана зулам дан гIерта, – элира шолгIачо.

«Кхин хIун совъяьлла оьгIазло гарна кхоьру шу? Кхин хIун совдала зулам ду хилаза дисинарг?» аьлла диначу хаттарна церан хир дацара хьуна дуьхьал дала жоп. Цаьрга хеттарш-м дийр дара ахьа, амма кхин хила пайда-м бацара.

Еха кIайн маж йолуш волчу воккхастага массарна а хезаш элира:

- Вита. Хелха валийта и кIант. Маржа, сан жималла-яI! Тешна ву со тахана вайн амал йохаян а, вайн турпал къам къардан а хIокху дуьненахь кхин ницкъ ца хиларх! – олуш, тIараш туьйхира цо шен ницкъе хьаьжжина, даггара.

Бух – «Ичкерия-Инфо»

Царех цхьаерш хIорш ю: «Байсангур» («БойсагIар»), «Вечны будут райские сады» («Ялсаманин бошмаш абаделлац хир ю»), «Город Грозный» («Соьлжа-ГIала»), «Гуниб», «День возмездия» («Бекхаман де»), «Жизни путь» («Дахаран некъ»), «Иерусалим» («ал-Къуддус»), «Коран» («КъурIан»), «Молитва моджахеда» («МуджахIидан доIа»), «Необъятные дали» («Барам боцу гена меттигаш»), «Нет дороги назад» («Юхавала некъ бац»), «Ноев ковчег» («Нухьан хинкема»), «Погасли свечи» («ЧIурамаш дIадайна»), «Пророк Муса» («Муса пайхамар»), «Рай под сенью сабель» («Таррашна кIел ялсамани), «Свобода и Джихад» («Маршо а, ЖихIад а»), «Священный Джихад» («Сийлахь-деза ЖихIад»), «Соломонова печать» («Сулаймин мухIар»)…

Аслан, АллахIан новкъахь ЖихIад а деш, инша АллахI, ШахIид хилла 2000-чу шарахь. Иза дIавоьллина Шуьйтан кIоштан Борзе юьртахь.

Лахахь ялийна байт-нашид нохчийн матте яьккхина Кавказехь вевзаш волчу поэта Алканов Билала.

* * * * * *

Дахаран некъ

Амалца лай хилла, декъазчу куралле гIерташ,
Куц-хьарам «сий» хьеста хьо хIоттахь хьайн деган уьйтахь,
Халонехь я къеллехь гIур ву хьо харцонца берта,
Цул тIаьхьа мостагIчун лаамна хир ву хьо муьтIахь.

Дагчохь дин якхделча, АллахIе кхойкхуш хьо вацахь,
Хьо Цунна Iамал еш, суждане ца эгахь денна,
Хьайн шерийн хьурмат дан хьоьгахь кхин доьналла дацахь,
Iесачу дуьненахь пайденна хир ву хьо стенна?

Цхьаъ бен бац дахаран некъ, иза-ъ чаккхенга гIерта.
ХIора а хьакъ ву-кха Лаьттахь дан шен ларийн хIосташ,
Шен дахар пайде дан, ца лестош и къинойн керта,
Дикачу Iамалшка шен лере кхоьхьуьйтуш косташ…

Кхечарна хьукма деш, дагардеш оцеран къинош,
Юьхь йоло виц ма ло цкъа хьалха хьайнчарна тIера.
Ахчанахь ахь дохкахь хьайн бевза-безачийн синош,
Барт хатта йогIур ю мискалла хьан хьалхалера…

Дахаран гIовгIанехь гIуллакхаш хьан осал хилахь,

Бакъ толон дезачохь хьо хилахь шеконе ваьлла,
Бендацар бахьанехь хьо висахь гIийлачийн къилахь,
Хаалахь: хьан дагчохь дикаллин цIе яьгна яьлла…

Цхьаъ бен бац дахаран некъ, иза-ъ чаккхенга гIерта.
ХIора а хьакъ ву-кха Лаьттахь дан шен ларийн хIосташ,
Шен дахар пайде дан, ца лестош и къинойн керта,
Дикачу Iамалшка шен лере кхоьхьуьйтуш косташ…

ДоттагIчун мах бевза къизачу бохаман марахь,
ДоттагIчун дахарна Iожалло дечохь шен къола…
Iуьйранна ца аьлларг диц ма де кхайкхадан сарахь,
Амма хьо дан хьажа хьайн багах долучун дола…

Къамелехь олуш верг – дуьйш ву, ткъа ладугIург — оруш,
Мохано — ойланча, ткъа тIамо — къонаха зийна.
Дикалла — шир ца лун духар ду дегнашна доруш,
АллахIан къинхетам хуьлуш бу собарца ийна….

Цхьаъ бен бац дахаран некъ, иза-ъ чаккхенга гIерта.
ХIора а хьакъ ву-кха Лаьттахь дан шен ларийн хIосташ,
Шен дахар пайде дан, ца лестош и къинойн керта,
Дикачу Iамалшка шен лере кхоьхьуьйтуш косташ…

(Оьрсийн маттера гочйинарг – Билал Алканов)

Бух: «Нохчийн Зама»

Кху къамел Iаморан жайнин джумлашна, дуккхаъчу дешархошна лууш дерг тидаме а эцна, транскрипцин хьаьркаш хIиттийна. Транскрипци дIа а нисйина, Iаьрбаша дечу къамелана герга ялийна, йозанехь ма-хиллара а йоцуш. Масала, яздийриг «м́а исмука» делахь, Iаьрбаша олу «ма-смук», ткъа яздийриг «кам уджрату хIáзихIи-ль-гIурфати ли-йаумин в́ахьидин?» делахь, Iаьрбаша олу «кам уджра хIáзихIи-ль-гIурфа ли-йаум в́ахьид?» иштта дIа кхин а.

Къамел Iаморан жайна кху заманахьлерачу меттанийн буха тIехь хIоттийна ду. Цо йовзуьйту нохчийн а, Iаьрбийн а меттанийн уггаре карарчу хенахь мехала йолу лексика. Кху кIамел Iаморан жайнин коьрта Iалашо ю дешархошна нохчийн а, Iаьрбийн а меттанашкахь вовшашца тIекере хиларна гIо дар.

ХIара къамел Iаморан жайна нохчийн-Iаьрбийн а, Iаьрбийн-нохчийн а дошам тIехоттарца кхочушдина.

Къамел Iаморан жайна – download